TECHNOLOGIE · AI · PRIVACY
Slimme brillen herkennen onbekenden op straat: waar komen al die gezichten vandaan?
Een gewone bril met camera, een AI-model en een bestaande gezichtszoekmachine: daarmee kan een ontwikkelaar proberen om onbekende voorbijgangers aan een online identiteit te koppelen. Hoe werkt dat precies? En wie bezit de databanken?
In oktober 2026 liet VRT NWS zien hoe journalisten op de Meir in Antwerpen voorbijgangers bij naam konden aanspreken. Ethisch hacker Robbe Van Roey ontwikkelde hiervoor aanvullende software bij een slimme bril van Meta. De bril herkent zelf niet automatisch onbekende personen bij naam.
1. Gezichtsdetectie is niet hetzelfde als identificatie
Face detection zoekt de plaats van een gezicht in een afbeelding. Face recognition vergelijkt kenmerken van gezichten via wiskundige representaties, ook wel embeddings. Face search zoekt vervolgens vergelijkbare gezichten in een grote beeldencollectie en koppelt gevonden afbeeldingen aan webpagina's. Uit de context van zo'n pagina kan een mogelijke naam volgen.
- Een camera registreert een gezicht.
- Software detecteert en analyseert het gezicht.
- Een model zet kenmerken om in een vector.
- Een zoekindex vergelijkt die vector met bekende beelden.
- Bronpagina's kunnen een mogelijke naam of andere context opleveren.
- Een taalmodel kan resultaten samenvatten, maar ook fouten maken.
Het onderscheid is essentieel: een getraind herkenningsmodel bevat niet automatisch de identiteit van alle mensen. Voor namen en profielen zijn externe gegevens nodig.
2. Welke gezichtsdatabanken bestaan er?
PimEyes
PimEyes is een zoekmachine die visueel vergelijkbare gezichten in publiek toegankelijke online beelden probeert te vinden. De resultaten kunnen verwijzen naar websites waarop de foto's staan. Een naam wordt dan eventueel afgeleid uit de bronpagina, niet noodzakelijk rechtstreeks uit de gezichtszoekmachine.
Clearview AI
Clearview AI verklaart een index te hebben met meer dan 70 miljard gezichtsafbeeldingen, afkomstig van publieke internetbronnen. Het bedrijf richt zich op overheids- en opsporingsinstanties. Dat cijfer betreft afbeeldingen, niet unieke personen: één persoon kan op honderden foto's staan.
De juridische controverse is aanzienlijk. De Nederlandse Autoriteit Persoonsgegevens legde Clearview AI in 2024 een boete van 30,5 miljoen euro op wegens onrechtmatige verwerking van persoonsgegevens. Lees de beslissing van de toezichthouder.
FaceCheck.ID
Ook FaceCheck.ID biedt een gespecialiseerde gezichtszoekdienst. De dekking en nauwkeurigheid verschillen per aanbieder. Een visuele overeenkomst is geen definitief identiteitsbewijs: dubbelgangers, slechte foto's en foutieve broninformatie kunnen misleidend zijn.
3. Het Harvard-experiment I-XRAY uit 2024
In oktober 2024 demonstreerden de Harvard-studenten AnhPhu Nguyen en Caine Ardayfio het project I-XRAY. Ze combineerden Ray-Ban Meta-smartglasses, een videostream, gezichtszoekdiensten zoals PimEyes en openbare informatiebronnen. Hun demonstratie toonde hoe persoonlijke gegevens van een onbekende konden worden gevonden zonder zelf een gigantische nationale databank op te bouwen.
De studenten gebruikten de camerafunctie van de bril en een livestream om gezichten te detecteren. Een zoekmachine leverde overeenkomende afbeeldingen en URL's; andere software analyseerde de webpagina's om mogelijke namen en aanvullende gegevens te vinden. De makers presenteerden het project als privacywaarschuwing.
De demonstratie werd beschreven door The Harvard Crimson, The Verge en The Register. Biometric Update berichtte over de kritische reactie van PimEyes.
4. Kan een ontwikkelaar zelf zo'n systeem bouwen?
Veel onderdelen zijn al beschikbaar als bestaande software. Voor rechtmatige toepassingen met toestemming zijn onder meer deze technologieën relevant:
| Onderdeel | Voorbeelden | Functie |
|---|---|---|
| Gezichtsdetectie | RetinaFace, SCRFD | Gezichten lokaliseren |
| Gezichtsrepresentatie | ArcFace, InsightFace | Numerieke embeddings maken |
| Vectorzoekmachine | FAISS, Milvus, Qdrant | Vergelijkbare vectoren zoeken |
| Contextanalyse | Taalmodellen | Gevonden tekst interpreteren |
| Referentiedata | Rechtmatig verkregen beelden | Gezichten aan bekende personen koppelen |
Tien miljoen vectoren van elk 512 getallen in 32-bit formaat vragen ongeveer 20,5 GB ruwe opslag, exclusief indexen, foto's en metadata. De opslag van vectoren is dus niet noodzakelijk het grootste probleem. Een betrouwbare, actuele en wettelijk verantwoorde verzameling van geïdentificeerde gezichten is veel moeilijker.
5. Wat weten we over de VRT-test in Antwerpen?
De VRT-reportage vermeldt een werkende demonstratie van Robbe Van Roey, maar noemt bewust niet welke AI-dienst werd gebruikt. Ook de precieze zoekdatabank wordt niet geïdentificeerd. Het is daarom onjuist om zonder bijkomend bewijs te stellen dat de journalisten PimEyes, Clearview AI of FaceCheck.ID gebruikten.
Evenmin bewijst de reportage dat alle of de meeste Belgen herkend kunnen worden. Daarvoor ontbreken openbare cijfers over het aantal tests, succesvolle overeenkomsten, foutpositieven en de representativiteit van de deelnemers.
6. Mag dit in België?
Een slimme bril kopen of dragen is op zichzelf toegestaan. Het verwerken van beelden en vooral biometrische gegevens om iemand uniek te identificeren valt echter onder strikte regels. De GDPR behandelt biometrische gegevens voor unieke identificatie als bijzondere categorie persoonsgegevens. Er moet een geldige rechtsgrond bestaan én een toepasselijke uitzondering op het principiële verwerkingsverbod.
De Europese AI Act verbiedt bovendien bepaalde praktijken, waaronder het aanleggen of uitbreiden van gezichtsherkenningsdatabanken door ongericht gezichtsbeelden van internet of camerabeelden te verzamelen. Een publiek gepubliceerde foto is dus niet automatisch vrij te gebruiken voor biometrische identificatie. In België is de Gegevensbeschermingsautoriteit een relevant aanspreekpunt.
7. Waarom verandert dit de discussie over privacy?
De technologische drempel is drastisch gedaald. Een kleine ontwikkelaar hoeft niet langer zelf hardware, herkenningsmodellen en een wereldwijd fotoarchief te bouwen. Bestaande diensten kunnen worden gecombineerd. De vraag is niet alleen meer wie maakt een foto?, maar ook welke persoonsgegevens kunnen achteraf met die foto worden gevonden?
De echte innovatie is niet dat een bril gezichten kan filmen. Het is dat een beeld in enkele stappen gekoppeld kan worden aan een digitale identiteit.
Dat heeft ook positieve toepassingen, zoals ondersteuning van slechtzienden, toegankelijkheid en beveiligde identificatie met toestemming. Maar het risico van heimelijke identificatie, verkeerde matches en ongewenste profilering verdient minstens evenveel aandacht.
Conclusie
Het Harvard-project I-XRAY en de demonstratie van VRT NWS illustreren dezelfde ontwikkeling: gezichtsherkenning wordt steeds meer een integratievraagstuk. De modellen en zoektechnologie bestaan al; de beschikbaarheid en rechtmatigheid van de data bepalen wat werkelijk mogelijk en toegestaan is.
De open vraag voor België is niet of deze technologie bestaat, maar hoeveel inwoners al in dergelijke beeldindexen voorkomen, wie die gegevens beheert en hoe burgers hun rechten kunnen uitoefenen. Er is geen betrouwbare publieke telling die de dekking van de Belgische bevolking vaststelt.
Bronnen en verder lezen
- VRT NWS — slimme bril op de Meir (2026)
- The Harvard Crimson — Could Strangers Become a Thing of the Past? (2024)
- The Verge — Harvard I-XRAY (2024)
- Clearview AI — Overview
- Autoriteit Persoonsgegevens — Clearview-boete
- EU AI Act — officiële tekst
Redactionele analyse. Technische mogelijkheden betekenen niet automatisch dat toepassingen wettelijk of betrouwbaar zijn. Fotorechten blijven bij de oorspronkelijke rechthebbenden.
Comments
Post a Comment